Хий (салхи)
Хий нь амьсгал, зүрхний цохилт, сэтгэлгээ ба хөдөлгөөнийг удирдана. Хий хэтэрвэл нойргүйдэх, зүрх дэлсэх, шилжин өвдөх шинж илэрч, хийг зохицуулан сэтгэл тайвшруулж засна.
Монгол уламжлалт эмчилгээ
Монгол эмчилгээ
Монгол уламжлалт эмчилгээ бол бидний онцлог юм. Хий, Шар, Бадган гурван махбодын тэнцвэрт үндэслэн байгалийн эм, гарын аргаар биеийг засч, барууны эмчилгээг орлохгүй харин нөхөн дэмжинэ.
- 01Хоёр монгол эмнэлэг, мэргэжлийн эмч нар
- 02Найман уламжлалт арга, хүн бүрд тохируулан сонгоно
- 03Барууны эмчилгээтэй хослуулна, яаралтай тусламж ба мэс заслыг орлохгүй
Хуудсын агуулга
Нийт 9 хэсэг, сонгоод шууд шилжих
Монгол эмчилгээ гэж юу вэ
Монгол эмчилгээ нь монгол ард түмний малчин амьдрал, байгаль орчинтойгоо харилцах явцад бүрэлдсэн уламжлалт эмнэлгийн тогтолцоо юм. Хүний бие Хий, Шар, Бадган гэсэн гурван үндсэн махбодоос бүрдэх бөгөөд тэдгээрийн тэнцвэр алдагдахад өвчин үүсдэг. Оношийг харах, асуух, тэмтрэх, шээс ба судасны шинжилгээгээр тогтооно.
Эмчилгээ нь байгалийн эм, физик арга, хоол хүнс ба амьдралын хэв маягийг улирал, биеийн онцлогт тохируулан засахыг гол болгоно. Архаг өвчин, үе мөчний өвчин, эмчилгээний дараах сэргэлт, биеийн тэнцвэр засахад барууны эмчилгээний чухал нэмэгдэл болдог.
Шар (гал)
Шар нь биеийн дулаан, хоол боловсруулалт ба өнгө зүсийг удирдана. Шар хэтэрвэл ам гашуун оргих, халуурах, шарлах, толгой өвдөх тул галыг нь дарж хөргөж засна.
Бадган (шороо ба ус)
Бадган нь биеийн шингэн, үе мөчний тосолгоо ба тогтвортой байдлыг удирдана. Бадган хэтэрвэл бие хүндрэх, бээрэх, хоол шингэхгүй болох тул дулаацуулж чийгийг гадагшлуулж засна.
Монгол эмчилгээний хөгжлийн түүх
Тал нутгийн туршлагын анагаах ухаанаас систем онол, орчин үеийн эмнэлэг, соёлын өв хүртэлх зургаан чухал үе шат.
-
Эртний үеэс Монголын эзэнт гүрэн хүртэл (13 дугаар зуунаас өмнө)
Тал нутгийн анхдагч туршлагын анагаах ухаан. Нүүдэлчид ан агнах, дайны явцад цус тогтоох, хугарал боож хөдөлгөөнгүй болгох, ургамал түрхэх аргыг хуримтлуулсан ч систем онол хараахан бүрдээгүй.
-
13 дугаар зуун · Монголын эзэнт гүрэн ба Юань улс
Дайн байлдаан элбэг байсан тул яс засах, шарх эмчлэх арга хурдан хөгжсөн; ордонд эмч томилогдож, төвд эмчилгээний онолыг шингээн, туршлагаа бичгээр тэмдэглэж эхэлсэн.
-
16–17 дугаар зуун · Мин, Чин улсын эхэн үе
Төвдийн сонгодог «Дөрвөн үндэс» Монгол нутагт дэлгэрч, монгол эмчилгээ систем онолоо бүрдүүлэн, сүм хийдийн анагаахын боловсрол хөгжсөн.
-
18 дугаар зуун · Чин улс
Онол боловсронгуй болж, Ишбалжир «Амритын дөрвөн чуулган»-ыг зохиож монгол эмчилгээний бие даасан онолын суурийг тавьснаар олон бүтээл туурвигдсан.
-
19 дүгээр зуун
Жамбалдорж «Монгол эмийн зүй»-г бичиж тал нутгийн монгол эмийг системтэй цэгцэлснээр эм судлал бүрджээ.
-
Орчин үе · 20 дугаар зуунаас өнөөг хүртэл
Монгол эмчилгээ орчин үежиж эмнэлэг, дээд сургууль байгуулагдсан; яс засах, дотор эрхтэн, зүрх судасны эмчилгээ уламжлагдан хөгжиж, улсын соёлын биет бус өвд бүртгэгдсэн.
Онцлог аргууд
Доорх аргуудыг мэргэшсэн монгол эмч биеийн онцлог, өвчний байдалд тохируулан сонгоно. Эмнэлэг бүрт боломжтой арга бага зэрэг ялгаатай.
Монгол эмийн эмчилгээ
Байгалийн ургамлын гаралтай эмийг Хий, Шар, Бадган гурван махбодын тэнцвэрт тохируулан хэрэглэнэ. Архаг өвчин болон биеийн тэнцвэр засахад тохиромжтой.
Эмийн банны эмчилгээ
Монгол эмийг буцалгаж бүтэн эсвэл хэсэгчлэн банн хийх замаар дулаан ба эмийн нөлөөгөөр цусны эргэлтийг сайжруулна. Үе мөч, арьс болон хүйтэн шинжтэй өвчинд хэрэглэнэ.
Зүүний эмчилгээ
Сувгийн дагуу цэг сонгон зүү хатгаж, дулаанаар нэмж эмчилнэ. Өвдөлт, нойргүйдэл болон мэдрэлийн шинжтэй өвчинд түгээмэл хэрэглэгддэг.
Барианы эмчилгээ
Гарын аргаар гадаргуу болон үе мөчид үйлчилж, булчин чангаралтыг тайлж, зөрүүг засна. Хүзүү, мөр, нуруу, хөлийн өвдөлт болон спортын гэмтэлд хэрэглэнэ.
Хоолой тавих эмчилгээ
Арьсан дээр сөрөг даралт үүсгэж, хүйтэн ба чийгийг гаргаж, цусны эргэлтийг сайжруулна. Хүйтэн чийгтэй шинж болон булчин хүчлэхэд тохиромжтой.
Утлага хийх эмчилгээ
Шар өвс эсвэл монгол эмийг тодорхой хэсэгт дулаацуулан хэрэглэж, хүйтнийг зайлуулна. Хүйтэн шинжтэй бие болон архаг өвдөлтөд хэрэглэнэ.
Цус гаргах эмчилгээ
Тодорхой цэг эсвэл гадаргуугийн судсаас бага хэмжээний цус гаргаж, цусны халууныг арилгана. Халуун шинж, даралт ихсэлт болон зарим арьсны өвчинд хэрэглэнэ.
Тархи сэгсрэх ба яс засах
Толгойн гэмтлийн дараах шинж болон үе мөчний зөрүүг засах уламжлалт арга. Туршлагатай эмч хийх шаардлагатай.
Монгол эмчилгээний онцлох чиглэлүүд
Монгол эмчилгээ гарын арга, гадны эмчилгээнд, ялангуяа яс засах, гэмтэл эмчлэхэд гарамгай бөгөөд барууны мэс заслыг нөхнө.
Монгол яс засах арга (улсын соёлын биет бус өв)
Эртний монгол морин цэргийн байлдааны гэмтлийн эмчилгээнээс үүссэн: яс хугарах, үе мултрах тохиолдол элбэг тул мэс засалгүй гараар хэвийн байдалд оруулж чигтэй боох аргыг хөгжүүлсэн.
- Зөөлөн аргаар хөдөлгөөн ба тайван байдлыг хослуулж, үхэр шир, мод, элстэй чигээр боон, монгол эмийг түрхэж ба ууж хавдрыг буулган өвдөлт намдаана;
- Гар хөлний ясны хугарал, үе мулталт, зөөлөн эдийн гэмтэл, хуучин хугарал, хүзүү нурууны үе мөчний өвчинд туслана;
- Олон хугарлыг мэс засалгүйгээр эмчилдэг тул гэмтэл бага, сэргэх хугацаа богино.
- Гэмтлийн мэс засал: цус тогтоох, шарх арчлах, уламжлалт түрхлэг;
- Зүрх судас ба үе мөчний өвчин: монгол эмээр гурван махбодыг тэнцвэржүүлж хэрх, ревматоид өвчинд хэрэглэнэ;
- Гадны эмчилгээ: төөнөх, цус гаргах, ханаж бумба тавих, таван амритын рашаан ванн;
- Хоол боловсруулах, амьсгалын замын архаг өвчний урт хугацааны эмчилгээ.
Монгол эмчилгээний сонгодог бүтээлүүд
Монгол эмчилгээний онол, эм, жорын тогтолцоог холбосон дөрвөн чухал бүтээл.
| Бүтээл | Зохиогч | Он цаг | Үнэ цэн |
|---|---|---|---|
| «Амритын дөрвөн чуулган» | Ишбалжир | 18 дугаар зуун | Монгол эмчилгээний суурь онолын томоохон бүтээл, гурван махбодын сургаалийн гол эх. |
| «Монгол эмийн зүй» | Жамбалдорж | 19 дүгээр зуун | Эм судлалын түүхэн амжилт, 800 гаруй тал нутгийн эмийг бүртгэж гараар зурсан эмийн зурагтай. |
| «Жорын далай» | Мэрл Жамбал Чойжи Данзан Пунцаг | 19 дүгээр зуун | Монгол эмчилгээний жорын их цоморлог, хэдэн арван мянган жор агуулсан. |
| «Дөрвөн үндэс» (монгол орчуулга) | Ютонг Няма Ёндон Гамбо (эх зохиол) | 17 дугаар зууны монгол орчуулга | Монгол эмчилгээний онолын тогтолцоонд гүн нөлөөлсөн төвдийн сонгодог бүтээл. |
Монгол эмчилгээний нэрт зүтгэлтнүүд
Онол, эм судлал, боловсрол, яс засах салбарт түүхэн ул мөр үлдээсэн дөрвөн их эмч.
Ишбалжир
1704–1788
Монгол эмчилгээний онолыг үндэслэгч, «Амритын дөрвөн чуулган»-ы зохиогч; гурван махбодын сургаалийг боловсронгуй болгож бүрэн тогтолцоог бүрдүүлсэн.
Жамбалдорж
1792–1855
Тал нутгийн “эмийн хаан”, «Монгол эмийн зүй»-г зохиогч; 800 гаруй эмийг системтэй бүртгэж эмийн зураг зуруулсан.
Сүрэнжав
1928–2014
Анхны Улсын их эмч, орчин үеийн монгол эмчилгээг үндэслэгч; дээд боловсрол, стандартчиллыг хөгжүүлсэн.
Бао Жиншань
Орчин үе
Монгол яс засах аргын улсын зэрэглэлийн өвлөн уламжлагч, уламжлалт яс засах аргыг өвлөн авч яваа төлөөлөл.
Монгол эмч нар
Өвөр Монголын олон улсын монгол эмнэлэг болон Хөх хотын монгол хятад эмнэлгийн эмч нар. Амбулаторийн үзлэг эсвэл зөвлөгөө захиалахад туслана.
Су Му Я
Ахлах эмч
Хэлтэс肺病科
Өвөр Монголын Олон Улсын Монгол Анагаах Ухааны Эмнэлэг
Чэн Ша На
Ахлах эмч
Хэлтэс血液病科
Өвөр Монголын Олон Улсын Монгол Анагаах Ухааны Эмнэлэг
На Шун Да Лай
Ахлах эмч
Хэлтэс心脏病科
Өвөр Монголын Олон Улсын Монгол Анагаах Ухааны Эмнэлэг
Ха Си Ба Гэн
Ахлах эмч
Хэлтэс消化二科
Өвөр Монголын Олон Улсын Монгол Анагаах Ухааны Эмнэлэг
Жан Ү Рун
Ахлах эмч
Хэлтэс妇科
Өвөр Монголын Олон Улсын Монгол Анагаах Ухааны Эмнэлэг
Су Хэ
Ахлах эмч
Хэлтэс知名专家门诊
Өвөр Монголын Олон Улсын Монгол Анагаах Ухааны Эмнэлэг
Түя
Хэлтэс蒙医肺病科
Хөххөт Хотын Монгол Уламжлалт Анагаах Ухааны Эмнэлэг
Батэр
Хэлтэс蒙医哮喘鼻炎专科
Хөххөт Хотын Монгол Уламжлалт Анагаах Ухааны Эмнэлэг
Чисяохуй
Хэлтэс蒙医紫癜科
Хөххөт Хотын Монгол Уламжлалт Анагаах Ухааны Эмнэлэг
Тэмүчил
Хэлтэс蒙医针灸五疗科
Хөххөт Хотын Монгол Уламжлалт Анагаах Ухааны Эмнэлэг
Улаантүяа
Хэлтэс蒙医妇科
Хөххөт Хотын Монгол Уламжлалт Анагаах Ухааны Эмнэлэг
Чаолэмэнг
Хэлтэс蒙医妇科
Хөххөт Хотын Монгол Уламжлалт Анагаах Ухааны Эмнэлэг
Монгол эмнэлгүүд
Дараах эмнэлгүүдийн монгол эмчилгээний үзлэг болон сэргээх үйлчилгээг захиалахад туслана.
Монгол эмчилгээний нийгэмд оруулсан хувь нэмэр
Монгол эмчилгээ үндэсний эрүүл мэнд, соёлын өв, үйлдвэрлэлийн хөгжилд хувь нэмрээ оруулсаар байна.
| Салбар | Хувь нэмрийн товч |
|---|---|
| Үндэсний эрүүл мэндийн баталгаа | Олон мянган жилийн турш тал нутгийн нүүдэлчдийг эрүүл мэндийн тусламжаар хангаж, өнөө ч малчдын анхан шатны эрүүл мэндэд чухал үүрэг гүйцэтгэсээр байна. |
| Соёлын өв ба уламжлал | Монгол яс засах арга улсын соёлын биет бус өв бөгөөд монгол эмчилгээний тогтолцоо нүүдэлчдийн оюун ухааныг хадгалж байна. |
| Орчин үеийн анагаах ухаанд нэмэр | Яс засах, ванн, монгол эм нь үе мөч, архаг өвчний өвөрмөц эмчилгээ болж улсын уламжлалт анагаах ухааны сан хөмрөгийг баяжуулж байна. |
| Үйлдвэрлэлийн хөгжил | Монгол эмний үйлдвэрлэл тал нутгийн эмийн ургамал тариалалтыг дэмжиж, хязгаар нутгийн эдийн засагт хувь нэмэр оруулна. |
Танд аль арга тохирохыг мэдэхгүй байна уу?
Өвчний материалаа илгээнэ үү. Зохицуулагч барууны эмчилгээ болон монгол эмчилгээний дарааллыг тогтоож, тохирох эмнэлэг, эмчийг зохицуулна.